Sofiko

Zaman keçəcək və Sofiko Çiaureli yalnız onun iştirakı ilə foto çəkilişlər, video və kinokadrlardan xatırlanacaq... Amma yenə də filmlərdəki heç bir kadr sizin də onunla rastlaşa biləcəyiniz küçədə, teatrda, bayramda və ya yarmarkalarda təsadüfən yaxalanmış gündəlik səhnələrlə rəqabət apara bilməz.

 

Onun obrazı miflər duvağına bürünüb və ardınca əfsanələrdən uzun şleyf sürünür. O, sadəcə Sofiko idi və daim elə qalacaq. Həyatında təkcə bir şey əldə edənlər kimi, adını söyləmək kifayət edir və söhbətin dərhal kimdən getdiyini başa düşürsən. O, doğum evində deyil, tam Gürcü teatrında, kinoteatrın Olimpində anadan olub: Mixayıl Çiaurelinin Sofikonu – gürcü teatrının yeni ilahəsini dünyaya gətirməyi nəsib olan, Gürcü teatrının ilahəsi Veriko Andjaparidzeni ilk dəfə öpdüyü, özü tərəfindən tikilmiş evdə - Pikris Gorada...

Sofiko hələ dünyaya gəlməzdən əvvəl artıq şöhrətin zirvəsində idi və orada həmişəlik qaldı. Belə qeyri-adi, füsünkar bir qız elə ən adi bir qız kimi çalışırdı: o həm tikiş tikirdi, həm paltar yuyurdu, həm bişirirdi, həm təmizliklə məşğul olurdu, həm də ailəsinin və teatrın qayğısına qalırdı... Taleyin sevimlisi hesab edilən qadın hər kəsdən gizli ağır yük daşıyırdı. Teatral Olimpdə anadan olan kimi və gözlərini dünyaya yenicə açan kimi Britaniya İncəsənət Akademiyası tərəfindən XX əsrin 10 ən yaxşı aktrisaları sırasına daxil edilmiş qadını görür. Veriko Andjaparidze artıq o zamanlar şöhrətli idi. Və bu balaca qızcığaz möhtəşəm anasının kölgəsi altından çıxmaq üçün çoxlu səy göstərmişdi. Buna da müvəffəq olmuşdu.

Mənimlə söhbət edən zaman o, həmişə anasına bənzəməməyə çalışdığını etiraf edir, insanlar deməsin ki, Verikoyu təqlid edir. "Mən həmişə fərqli olmaq istəmişəm... Bu mənim ilk rolumda da belə oldu: "Lentli qız"dakı ilk Hara rolum bir aktrisa kimi Veriko Andjaparidze ilə heç bir əlaqəmin olmadığına dair vəsiqəm oldu. "Uriel"də də mən anamın kölgəsindən qaçmağa çalışdım amma bacara bilmədim: bu rol elə bil ki, ancaq onun üçün yaradılmışdı. Mən məğlub oldum, həm də necə məğlub! Demək istəyirəm ki, mən Judith rolunu oynamaq istəmirdim, lakin anam buna israr etdi. Buna görə də Kleopatranı oynamadım, halbuki vaxtilə bu rolu çox istəmişdim: gözlərimin önündə həmişə anam canlanırdı, anladım ki, onun obrazından qaça bilməyəcəm və buna görə də oynamadım...”

Sofikonun sözləri anasının aktrisa kimi ona tənqidi yanaşdığı təəssüratını verə bilər. Lakin Veriko bir qonaqlıqda qızının sağlığına içəndə onun özündən belə böyük aktrisa olduğunu elan edərək bunu təkzib etmişdi. Sofikonu bu sözlər həyəcanlandırmışdı. Bu sözlərdə estafetin ötürülməsi hiss olunurdu. Sofiko anladı ki, Veriko öz sənəti ilə vidalaşır... Bir də: "Mən onun üçün nə ifadə etdiyimi anladım".

Sofiko anasının trelyajdakı ətir və ənliyi olan qutuya toxunmamış vəfat etdi. Zaman zaman o, trelyajı açırdı, ətri içinə çəkirdi və... yenə də bağlayırdı. "Anam üçün, onun qoxusu üçün darıxıram. Trelyajı açdığım zaman anam yanıma gəlir..." Bu duyğu ona çoxdan bəri, hələ uşaqlıqdan tanış idi: "Ana, sən nə vaxt gələcəksən?" - bu sual onu təqib edirdi, həmişə məşqləri, tamaşaları, qastrolları olan anası üçün darıxırdı...

Amma anası onun üçün nə populyar, nə məşhur, nə də dahi bir aktrisa idi: "O, ana idi. Necə ki, sizin ananız sizin üçün. Veriko mənim sadəcə anam idi, başqa heç kim. Bu yetərincə uzun müddət belə davam etdi... Mən sonradan, özüm də aktrisa olduqdan sonra anladım və buna necə dəyər verildiyini gördüm. Ancaq bunu tamamilə onun ölümündən sonra dərk etdim..." - Sofiko mənə belə deyirdi.

Hər zaman anası üçün darıxan Sofikonun, anasının ilk dəfə boş vaxtı tapılanda və onu on günlük Gagraya istirahət etməyə apardığında 6 yaşı var idi. Lakin orada onları təcili depeşa gözləyirdi: Verikonun qardaşı vəfat etmişdi. Anası Sofikonu dostu Soliko Virsaladzenin himayəsinə qoyur və təcili Tbilisiyə qayıdır. O günlər Sofikoda ilk məhəbbət haqqında unudulmaz xatirələr buraxdı.

Soliko Virsaladze bir qıza aşiq olmuşdu, ona güllər göndərirdi. O heç təsəvvür də etməzdi ki, altı yaşlı Sofiko onu qısqanacaq. Amma tezliklə nəinki təsəvvür etdi, həm də açıq bir mətnlə şiddətli qısqanclıq səhnəsinin şahidi oldu: "Əgər bir daha o qıza güllər göndərsəniz və mənə diqqət yetirməsəniz, mən çıxıb gedəcəm". Soliko Virsaladze balaca qızdan üzr istəyir və bundan sonra hər səhər Sofiko oyandıqda onu bir buket çiçək gözləyirdi...

Uzun illər sonra Sofiko, gülərək necə "dəcəl" bir uşağa çevrildiyini xatırlayır və dərhal əlavə edir ki, bu onun ilk sevgisi, ilk ciddi hissi idi...

Sonra gerçək sevgi, böyük sevgi gəldi. Sofiko və Georgi Şengelaya dostlaşanda və sonra bir-birlərinə aşiq olduqlarında 13-14 yaşları var idi. Evləndikləri zaman 19 yaşındaydılar. Uşaqlar dünyaya gəldi...

Onların xoşbəxt həyatlarının sonu yox idi, ta ki mübahisələr başlayanadək və Sofikonun dediyinə görə, həyatının qapısını ikinci böyük məhəbbəti - Kote çalanadək...

O deyirdi ki, həyatında, xüsusilə də şəxsi həyatında, iki dəfə sevməyin nəsib olmasında heç bir qanunauyğunluq yox idi... Onlar, Veriko Andjaparidzenin həmin "Uriel da Costa" tamaşasını səhnələşdirdiyi zaman səhnədə bir-birlərinə aşiq olmuşdular. Bu dəfə Sofiko Judith'i, Kote isə Uriel'i canlandırırdı...

Sofiko deyirdi ki, Koteni daha əvvəllər də tanıyırdı, çünki onların yolları teatrda tez-tez kəsişirdi, lakin o gizlətmirdi ki, onları məhz bu tamaşa "məhv" etdi... Kotenin arvadı var idi, Sofikonun isə - əri. Onların sevgisi nəinki romantik, daha çox kriminal şəfəqlə əhatə olunmuşdu. Hər kəs onlara qarşı idi, hətta uşaqları da. Bütün yaxınları onların münasibətlərinin ciddi olduğuna inandıqlarında sakitləşdilər. Onlar evləndikdə, dostları Koteyə lövbər hədiyyə etmişdilər - nəhayət ki, o, ailə həyatında "lövbər salsın" arzusu ilə. Onlar tam 30 il sevgi və əminamanlıq içində yaşadılar. Amma "lövbərin salınmasından" öncə onlar özlərini burulğana atmışdılar. Onların romanının ən qızğın vaxtı idi, lakin Sofiko heç cürə ailəsini dağıtmağa cəsarət edə bilmirdi... Bu Moskva yaxınlığında baş vermişdi.

Qış idi, gecə vaxtı idi və qar yağırdı. Onlar restorandan çıxırdılar və Kote dedi ki, "Ya sən mənə "hə" deyəcəksən, ya da mən intihar edəcəyəm".

"Əlvida" - Sofiko cavab verdi. Kote tapdığı ən yüksək yerə çıxaraq özünü qar uçurumuna atdı. Sofiko düşünmədən onun dalınca atıldı, həmin yerdən onlar yarısalamat sağ çıxmışdılar...

Mən Sofiko Çiaureli haqqında yazıram və qarşılaşdığı əfsanə-insanlar barəsində mənə necə sakit, asanlıqla danışdığını xatırlayıram... 15 yaşında Moskvada gördüyü, "Qırmızı və Qara" tamaşasını oynamağa gələn Gerard Philipe haqqında: "Mən onu gördüyümdə ağlımı itirdim! Atam məni onun yanına apardı: "Bu mənim qızımdı". O məni qucaqladı. Heç vaxt düşünməzdim ki, nə vaxtsa ona toxuna bilərəm... Bilirsənmi, bu mənim üçün nə demək idi?! Gerard Philip, canlı Gerard Philip!.."

Tələbəlik illərində qarşılaşdığı Giulietta Masina haqqında... Əfsanəvi Mazinanı onların instituta dəvət etdiklərində. O, onların kurs işləri ilə tanış olmuşdu, tərifləmişdi...

Uzun müddət keçmişdi və Leninqrada qastrola gələn Sofiko Mazinadan müsahibə almağa dəvət edildi. Ona dedilər ki, o özünü ona xatırlatsın. "Və mən də Giulietta Masinadan, sizin məndən aldığınız kimi müsahibə aldım".

Bir çoxları onu taleyin sevimlisi hesab edirdi. Özü isə bir dəfə bir jurnalistin ondan gününün necə keçdiyini soruşduğunda, cavab olaraq bütöv bir hekayə uydurduğunu təkrarolunmaz istehza ilə danışırdı: gününün süd vannasından başlaması, evinə "pedikür edənin" gəlməsi, onun üçün qəzetin oxunulması və yatmazdan əvvəl şampan vannasının qəbul etməsini... Jurnalist şampan vannasına qədər bütün deyilənlərə az qala inanmışdı... Əslində, onun günü daimi təxirəsalınmaz təcili işlərdən ibarət idi: ödənişlər, ev, təmir, işçilər, bazar, teatr, məşqlər, çəkilişlər... Beləliklə ildən-ilə eyni cür... Onun öz sözlərinə görə, yalnız qırx yaşa gəldiyində, anlayır ki, zamanı geri qaytarmaq olmur. Buna baxmayaraq o, bunu heç arzulamırdı da: "Ah, əgər mən cavan olsaydım! cümləsini mən anlamıram... Mən geri qayıtmaq istəmirəm. Həyatda o qədər şey baş verib ki, bütün bunları yenidən yaşamaq?! Mənə bu lazım deyil".

O, nə gəncliyində, nə də yaşa dolduqda güzgüyə baxmağı sevmirdi. "Mən güzgüyə baxmağı sevmirəm, xüsusilə də indi: yanından keçəcəm, orada hansısa bir qadın var - həqiqətən bu mənəm mi?! Mən öz yaşımı heç hiss etmirəm. Mənə neçə yaşım olduğunu dediklərində, mən bu rəqəmlərə inanmıram, sanki bu mənim haqqımda deyil!".

O, nə güzgülərə, nə də rəqəmlərə inanırdı. Son nəfəsinə qədər nə xəstəliyə, nə də həyata - təslim olurdu. O, Sofiko idi və elə də qaldı.

2017 ci il - Sofiko Çiaureli üçün yubiley ilidir: bu il onun 80 yaşı olacaqdı. Məhz Sofiko Çiaureli, 19 aprel tarixində 1 nömrəli şərab zavodunda multimedia layihəsi tərəfindən onun şərəfinə açılmış Tbilisi Moda həftəsinin Fashion Icon'u oldu. Fashion Icon – Tbilisidə, Moda Həftəsinin yeni ənənəsidir. Məqsədi - individuallığı, təkrarolunmaz geyim tərzi ilə fərqlənən zərif gürcü qadınlarını ictimaiyyətə təqdim etməkdir; Moda idolu rütbəsi öz varlıqları ilə belə Gürcüstanda moda qanunvericilərinə çevrilmiş qadınlar üçün nəzərdə tutulub. Keçən il Tbilisidə Moda Həftəsinin Fashion Icon'u Nino Ramişvili elan edilmişdi. Bu il isə, 19 apreldə şərab zavodunun ərazisini Sofikonun təkrarolunmaz cazibədarlığı məst etdi.

"Sofiko Çiaureli həmişə geyim tərzi ilə fərqlənib - həm cavanlıqda, həm yaşa dolduqda. O, həmişə xüsusi bir şəkildə geyinirdi və ən əsası ətrafına nur saçırdı" - performansın quruluşçu rejissoru Basa Potshişvili bildirib.

Burada onun iştirakı ilə "Vera məhəlləsinin melodiyaları" və başqa filmlərindən canlandırılmış səhnələri görə bilərdiniz, modellər arasında isə onun libaslarını geyinmiş, nə vaxtsa Sofikonun oynadığı obrazlara çevrilən aktrisalara rast gələ bilərdiniz: Ninutsa Makaşvili, Nataliya Dzhugeli, Nina İaşvili, Tamta İnaşvili... Basa Potshişvilinin fikrinə görə, Sofikonun xarici görünüşü tamamilə təkrarolunmaz idi, buna görə də əsas etibarilə onu həyata keçirmək mümkün deyil, məhz buna görə də onun eyni kostyumlarını bir neçə fərqli aktrisalar təqdim edirdi.

Bəli, Sofiko təkrarolunmaz idi və elə də qalacaq. Əfsanələr təkrar olunmur, əfsanələr bizim qəlblərimizdə yaşayır ...

 

MƏTN REZO ŞATAKİŞVİLİ FOTO PRESS MATERİALLAR